Matthias Wismar, Kelly Ernst, Divya Srivastava, Reinhard Busse tarafından yazılan “Health targets and (good) governance” makalesinden özetlenmiştir.

Standart tanımlara göre iyi yönetişimin sekiz temel özelliği vardır; katılımcıdır, uzlaşmaya dönüktür, hesap verebilir, saydamdır, çözüm bulucudur, etkili ve verimlidir, tarafsız (adil) ve kapsayıcıdır ve yasalara saygılıdır.

Sağlık sistemini yönetmek, içerdiği karmaşıklıktan dolayı ve hizmetlerin, hizmet sağlayan kuruluşların ve paydaşların çokluğu nedeniyle zor olabilir. Etkili, verimli ve adil hizmetler sunmanın güçlüklerini göğüsleyebilmek için, ülkeler uygun araç ve enstrümanlara ihtiyaç duyarlar. Peki, “hedefler sistemi” iyi yönetişimi kolaylaştırmaya yardımcı olabilecek bu araçlardan birisi olabilir mi?

Sağlık hedefleri, tanımlı bir süre içinde belirlenen amaçlara ulaşma kararlılığını ifade eder ve daha geniş kapsamlı amaç ve hedeflere ulaşmaya doğru ilerlenmesini izlemeye olanak verir. Nicel (örneğin, bağışıklık yüzdesi) veya nitel (örneğin, ulusal tarama programının başlatılması) olabilirler ve sağlık sonuçlarını (bebek ölüm oranını azaltmak) veya süreçleri (hastanın tansiyonunun hekim tarafından düzenli olarak kontrol edilmesi) temel alabilirler. Sağlık hedeflerinin – kesin, ölçülebilir, doğru, gerçekçi ve zamanı belirlenmiş (SMART – Specific, Measurable, Accurate, Realiable, Time bound)1 olması gerekir; ne var ki uygulamada çoğu isteğe bağlıdır, gidilecek çeşitli yollar tanımlanmıştır.

Hedefler, öncelikleri tanımlama ve belirlemenin, belirli çıktılara yönelik üst düzey politik ve yönetsel kararlılık oluşturmanın ve izleme ve değerlendirmeye yönelik bir temel sağlamanın vasıtası olarak görülürler. Politika oluşturma aracı olarak sağlık hedefleri, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 1980’li yılların başlarından bu yana “Herkes İçin Sağlık Politikası” altında hem küresel olarak hem de Avrupa’da ortaya konmuştur. Yakın zamanlarda ise, Birleşmiş Milletler Binyıl Kalkınma Hedefleri de sağlıkla ilişkili hedefler içermektedir. Artık birçok ülkenin de ulusal, bölgesel veya yerel düzeyde belirlenmiş kendi sağlık hedefleri vardır.

Bu durum Avrupa’da sağlık hedeflerinde varılan fiili durumla ilgili bir dizi soru doğurmaktadır.1 Sağlık hedefleri ne yaygınlıkta kullanılmaktadır?2 Ülkeler koymuş oldukları sağlık hedeflerine ulaştılar mı?3 Ülkeler hedeflerin geliştirilip yerine getirilmesini desteklemek için neler yaptılar?4 Hedefleri belirlemek, uygulamak, izlemek ve değerlendirmek için yeterli kapasiteleri var mı?5 Hedefler genel olarak sağlık yönetişiminde iyileşmeye katkıda bulundu mu?

Sağlık hedeflerinin kullanımı

Sağlık hedeflerinden yararlanan “Herkes İçin Sağlık” politikaları üzerine en son karşılaştırma çalışması 31 Aralık 2004 tarihindeki durumu göstermektedir. Bu çalışma WHO’nun Avrupa Bölgesi’ndeki 52 üye devleti kapsar ve tüm politika belgelerini içerir.1 Üye Devletler’deki “Herkes İçin Sağlık Politikası” oluşturma çalışmalarının analizinden elde edilen seçilmiş üç sonuç aşağıda verilmiştir.İlk olarak, ulusal düzeyde 40 ülke sağlık hedeflerini kullanan kapsamlı sağlık politikaları oluşturmuş veya oluşturmaktadır. Rusya Federasyonu gibi diğer ülkelerse, sağlık hedeflerini sektörel sağlık politikaları oluşturmak için kullanmıştır.

İkinci olarak, sağlık hedeflerinin politika oluşturmada kullanılmasında hiçbir coğrafi, politik, ekonomik veya kurumsal bir model görünmemektedir.

Üçüncü olarak, sağlık hedeflerini kullanmaya olan ilgi hep sürdürülmüştür. 40 ülkeden 27’sinde sürdürülen bir politika vardır veya bir politika oluşturma sürecinde olup, sağlık hedeflerinin kullanıldığı önceki bir politikanın üzerinde geliştirmeler yapılmaktadır.